zuidbeestje

Zuidpoolbeestje (Belgica antarctica)

Wat?
Het enige insect dat op Antarctica kan overleven.

Waar?
Antarctica.

Waarom?
Kan je nagaan wat een woeste plek de Zuidpool is.

De continenten verschuiven de hele tijd. Niet in een tempo dat voor ons erg spannend is, maar het gebeurt wel degelijk, over de loop van miljoenen jaren. Het is moeilijk voor te stellen, maar over Antarctica zwierven ooit enorme kuddes dinosauriërs door uitgestrekte wouden van palmvarens. Dat was in de tijd dat het continent dichter bij de evenaar lag. Zo ongeveer dus:

zuidkaart
Credits

Nu is het op Antarctica, met maxima tot -90ºC, iepsiepiepsie aan de frisse kant. Da’s niet zo goed voor levende organismen: cellulaire processen zoals enzymreacties hebben een bepaalde optimumtemperatuur, en die ligt over het algemeen niet rond de -90ºC. Bovendien hebben organismen vloeibaar water nodig om te functioneren. We stoppen niet voor niks ons net-geplukte en –geslachte leven in de vriezer: daar houdt het definitief op met doorleven. Antarctica is een enorme vrieskist waarin bijna geen biologische processen kunnen plaatsvinden. En potentiële beestjes die het toch willen proberen hebben, behalve de temperatuur, ook nog te kampen met harde wind, weinig zon, veel UV-straling, uitdroging en dikke lagen pinguïnpoep (!).

Welke dieren leven er wel op Antarctica? Aan de ijzige kust leven warmbloedige zoogdieren en vogels, die hun eigen warmte kunnen produceren en vasthouden met een dikke laag vet. Invertebraten en ander klein grut die dat niet kunnen: gonna have a bad time. Maar er zijn een paar hardcore survivalisten die het toch voor elkaar krijgen. Denk aan springstaartjes, pinguïnluizen en -teken, mijten, wat landbewonende kreeftjes en de onverwoestbare beerdiertjes. En exact één insect dat z’n eigen boontjes dopt: Belgica antarctica, bij deze bekend als het Zuidpoolbeestje.

zuidpaar
Credits: Tasteofcrayons/Wikimedia Commons

Het Zuidpoolbeestje is mini, maar 2 tot 6 mm lang. Het is eigenlijk een knaasje, zo’n irritant minimugje dat op zomeravonden rond je komt zoemen. Het Zuidpoolbeestje drinkt geen bloed en kan ook niet vliegen. De volwassenen leven exact 10 dagen, paren, leggen eitjes en sterven dan. Het beestje leeft de rest van zijn leven als muggelarve in poeltjes smeltwater.

Het Zuidpoolbeestje kan overleven door een enorme lijst speciale aanpassingen. De wormachtige larfjes blijven warm door kluitjes te vormen en zonlicht te absorberen met hun diepe paarse kleur. Ze leven vrolijk door als ze 65% van hun lichaamsmassa kwijtraken door uitdroging en voedselgebrek. Suikers als trehalose, glucose en erythritol in de weefsels van het beestje werken als antivries. Toch tijdelijk bevriezen? Ook geen probleem voor de wormpjes. En op één of andere manier kunnen ze ook tegen de hoge UV-straling (het gat in de ozonlaag is nog alive en kicking op de zuidpool).

zuidlarf
Credits: Richard Lee

De larven leven van algen, mos en detritus (afval) en doen er maar liefst twee winters over om volwassen te worden. Interessant is verder dat het Zuidpoolbeestje het kortste genoom (DNA) van alle insecten heeft. Ongetwijfeld is dat een aanpassing aan de beperkte hoeveelheid energie die beschikbaar is: DNA dat je niet hebt hoef je ook niet te kopiëren.

En wat krijg je dankzij al deze moeite en special features? Een lelijk eng spinachtig mugje dat maar tien dagen lang over het ijs kruipt. Knap van ‘em hoor, maar ik denk dat dat voldoende zegt over de bewoonbaarheid van Antarctica.

Credits cover image: Richard Lee

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *